Vòng quay hàng tồn kho và Số ngày tồn kho trung bình (DIO)

Vòng quay hàng tồn kho (Inventory Turnover) và Số ngày tồn kho trung bình (DIO – Days Inventory Outstanding) là 2 khái niệm liên quan mật thiết đến nhau nhưng lại thường bị hiểu nhầm và sử dụng sai. Trong bài viết này mình sẽ làm rõ hai khái niệm này để giúp các bạn phân biệt và biết cách sử dụng nhé.

Vòng quay hàng tồn kho là gì?.

Vòng quay hàng tồn kho (Inventory Turnover) là số lần một doanh nghiệp bán và thay thế toàn bộ hàng tồn kho của mình trong một kỳ (thường là 1 năm). Nó đo lường hiệu quả bán hàng và quản lý hàng tồn kho.

Công thức tính:

Vòng quay hàng tồn kho = Giá vốn hàng bán (COGS) / Hàng tồn kho trung bình.

Lưu ý quan trọng: Ở đây chúng ta sử dụng “Giá vốn hàng bán” thay vì “Doanh thu” vì cả hàng tồn kho và COGS đều được tính theo giá gốc, còn Doanh thu thì lại tính theo giá bán cuối cùng. Vì thế dùng COGS sẽ phản ánh đúng bản chất hơn.

Hàng tồn kho trung bình = (Tồn đầu kỳ + Tồn cuối kỳ) / 2.

Các bạn phải nắm vững khái niệm và công thức chuẩn nếu không những phân tích sau này sẽ theo đó mà bị sai lệch và không có ý nghĩa.

Hiểu ý nghĩa của chỉ số.

Nếu vòng quay hàng tồn kho cao thường được xem là tích cực. Nó thể hiện rằng công ty đang bán hàng tốt, nhu cầu của thị trường tốt, hiệu quả quản lý hàng tồn kho cao dẫn tới chi phí lưu kho thấp, kết quả cuối cùng là cải thiện lợi nhuận. Tuy nhiên nếu doanh nghiệp không dự báo đúng dễ dẫn đến tình trạng “cháy hàng” gây đứt gãy quy trình, ảnh hưởng tới khách hàng và chính uy tín của doanh nghiệp.

Ngược lại khi vòng quay hàng tồn kho thấp thường được xem là tiêu cực. Nó cảnh báo rằng hàng hóa đang bán chậm, ứ đọng, có thể lỗi thời hoặc kém chất lượng, dẫn tới vốn kinh doanh bị kẹt lại trong kho, không sinh lời. Đồng thời chi phí lưu kho cao làm giảm lợi nhuận. Tuy nhiên, đó cũng có thể là chiến lược có chủ đích của doanh nghiệp. Họ muốn dự trữ cho mùa cao điểm hoặc tích trự nguyên vật liệu khi giá xuống thấp chẳng hạn.

Trong giai đoạn kinh tế tăng trưởng hoặc giá nguyên vật liệu biến động mạnh, doanh nghiệp có thể chủ động điều chỉnh lượng hàng tồn kho. Vòng quay nhanh trong giai đoạn giá tăng thể hiện chiến lược linh hoạt, nhưng vòng quay thấp trong giai đoạn suy giảm có thể là phản ứng phòng thủ hợp lý. Vì vậy, đánh giá chỉ số cần gắn với thời điểm cụ thể của thị trường. Không nên đánh giá tách rời dữ liệu khỏi bối cảnh thực tế.

Biết cách đọc hiểu con số, nắm con số và hiểu ý định của doanh nghiệp, bạn sẽ biến những dữ liệu thô thành thông tin hành động hoặc cơ hội đầu tư.

Phân tích nguyên nhân gốc rễ đằng sau con số.

Chúng ta không nên dừng lại ở việc “cao là tốt, thấp là xấu”. Phải luôn đặt câu hỏi “Tại sao?” để truy tìm gốc rễ của vấn đề.

Tại sao vòng quay hàng tồn kho lại cao? Là ban lãnh đạo công ty đang dự báo chính xác nhu cầu của thị trường hay đang triển khai bán hàng hiệu quả hay nguồn cung đang khan hiếm hay tất cả những nguyên nhân đó? Chúng ta cũng tư duy tương tự với trường hợp vòng quay thấp.

Ngoài ra chúng ta còn phải so sánh với những kỳ trước và các công ty trong ngành. Mỗi ngành có một mức độ luân chuyển hàng tồn kho đặc thù. Ví dụ, ngành bán lẻ có thể quay hàng 6–12 lần/năm, trong khi bất động sản chỉ quay 0.2–1 lần là bình thường. Do đó, một chỉ số “thấp” hay “cao” chỉ có ý nghĩa khi được đặt trong bối cảnh ngành nghề tương ứng. Việc so sánh sai ngành có thể dẫn đến kết luận sai lệch.

Việc luôn truy vấn gốc rễ của vấn đề, nguyên nhân đằng sau con số sẽ biến bạn từ một người đọc báo cáo thành một người phân tích chiến lược, có thể giúp tìm ra các cổ phiếu tiềm năng.

Vòng quay hàng tồn kho liên quan tới Dòng tiền và Lợi nhuận.

Vòng quay hàng tồn kho là hệ số có tác động trực tiếp đến sức khỏe tài chính doanh nghiệp. Nó là yếu tố quan trọng để người phân tích nắm được trạng thái của các khoản mục khác khi quản trị hoặc đầu tư. Cụ thể:

Thứ nhất, hàng tồn kho là 1 phần lớn của vốn lưu động. Vòng quay hàng tồn kho càng cao, vòng quay vốn lưu động càng nhanh, bạn càng ít cần vốn để vận hành.

Thứ hai là dòng tiền. Hàng tồn kho bán càng nhanh, tiền mặt quay trở lại doanh nghiệp càng sớm, giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn.

Tìm hiểu thêm: Hiểu đúng về vòng quay tiền mặt của 1 doanh nghiệp.

Thứ ba là lợi nhuận. Giảm chi phí lưu kho trực tiếp làm tăng lợi nhuận. Tránh được các khoản giảm giá, thanh lý hàng tồn kho lỗi thời.

Nhưng hãy lưu ý rằng trong 1 số trường hợp, Vòng quay hàng tồn kho không phản ánh đầy đủ hiệu quả sinh lời hay dòng tiền. Một doanh nghiệp có thể quay hàng nhanh nhưng bán với chiết khấu cao, dẫn đến lợi nhuận thấp. Ngược lại, vòng quay thấp chưa chắc là xấu nếu hàng tồn kho có biên lợi nhuận cao và chiến lược rõ ràng. Do đó, chỉ số này cần được đánh giá kết hợp với các chỉ số khác như biên lợi nhuận, vòng quay tiền mặt và dòng tiền từ hoạt động kinh doanh. Phân tích đơn lẻ sẽ dễ dẫn đến hiểu sai tình hình thực tế.

Nắm được mối liên hệ giữa vòng quay hàng tồn kho và các khoản mục trên sẽ giúp chúng ta thấy được bức tranh toàn cảnh. Từ đó có thể kết hợp với các phân tích khác để đưa ra quyết định.

Số ngày tồn kho trung bình (DIO – Days Inventory Outstanding).

DIO thực ra là một khái niệm mở rộng của Vòng quay hàng tồn kho. Ta có công thức như sau:

DIO = 365 / Vòng quay hàng tồn kho = (Hàng tồn kho trung bình / Giá vốn hàng bán) * 365

Bạn có thể thấy chúng là hai mặt của một đồng xu. Chúng sử dụng cùng một dữ liệu đầu vào (Giá vốn hàng bán và Hàng tồn kho) nhưng biểu thị theo hai cách khác nhau. DIO là “số ngày” còn Vòng quay được tính bằng “lần”.

Đây là hai khái niệm có quan hệ ngược chiều. Nếu cái này cao thì cái kia thấp và ngược lại. Mình lấy ví dụ cụ thể là cổ phiếu HPG: Vòng quay hàng tồn kho = 2.986 lần/năm → DIO = 365 / 2.986 ≈ 122.2 ngày. Công ty Hòa Phát mất 122.2 ngày để bán hết hàng trong kho.

Lời kết.

Trên đây là toàn bộ kiến thức về Vòng quay hàng tồn kho và Số ngày tồn kho trung bình mà mình muốn chia sẻ. Hy vọng bài viết hữu ích với việc học tập và đầu tư của các bạn. Happy investing!