Mỗi tháng, tài khoản chứng khoán của nhà đầu tư tự động bị trừ một khoản phí nhỏ. Khoản phí này gọi là phí lưu ký chứng khoán. Nhiều nhà đầu tư thấy số tiền trừ đi nhưng không rõ đó là gì, tính như thế nào và thu vào ngày nào. Bài viết này giải đáp toàn bộ các câu hỏi đó.
Lưu ký chứng khoán là gì?
Trước khi hiểu phí lưu ký, cần nắm rõ khái niệm lưu ký chứng khoán.
Theo khoản 34 điều 4 Luật Chứng khoán 2019, lưu ký chứng khoán là việc nhận ký gửi, bảo quản, chuyển giao chứng khoán cho khách hàng và giúp khách hàng thực hiện các quyền liên quan đến chứng khoán đang lưu ký.
Nói đơn giản hơn: khi nhà đầu tư mua cổ phiếu, cổ phiếu đó không tồn tại dưới dạng giấy tờ vật lý. Nó được ghi nhận dưới dạng dữ liệu điện tử trong hệ thống của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC). Hoạt động ghi nhận và bảo quản quyền sở hữu đó gọi là lưu ký chứng khoán.
Lưu ký là điều kiện bắt buộc để chứng khoán được phép giao dịch trên các sàn HOSE, HNX và UPCOM.
Phí lưu ký chứng khoán là gì?
Phí lưu ký chứng khoán là khoản tiền nhà đầu tư phải trả cho VSDC để duy trì dịch vụ ghi nhận và bảo quản quyền sở hữu chứng khoán.
Phí này không phải do công ty chứng khoán tự đặt ra. Mức phí được quy định thống nhất bởi Bộ Tài chính và áp dụng cho toàn bộ thị trường chứng khoán Việt Nam.
Công ty chứng khoán chỉ đóng vai trò thu hộ — họ tính phí từ tài khoản của nhà đầu tư, tổng hợp lại và nộp về VSDC theo định kỳ.
Hệ thống lưu ký 2 tầng hoạt động như thế nào?
Hệ thống lưu ký chứng khoán tại Việt Nam hoạt động theo mô hình 2 tầng:
Tầng 1 — VSDC: Đây là tổ chức duy nhất tại Việt Nam được phép thực hiện đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán cho toàn bộ chứng khoán niêm yết. VSDC trực thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN).
Tầng 2 — Thành viên lưu ký: Gồm các công ty chứng khoán và ngân hàng thương mại được UBCKNN cấp phép hoạt động lưu ký. Đây là đơn vị trực tiếp quản lý tài khoản và thu phí từ nhà đầu tư.
Quy trình phí lưu ký đi theo chiều: nhà đầu tư → công ty chứng khoán (thu hộ) → VSDC (nhận phí thực tế).
Biểu phí lưu ký chứng khoán hiện hành
Mức phí lưu ký được quy định tại Thông tư 127/2018/TT-BTC của Bộ Tài chính, ban hành ngày 27/12/2018.
| Loại chứng khoán | Mức phí lưu ký |
|---|---|
| Cổ phiếu, chứng chỉ quỹ, chứng quyền có bảo đảm | 0,27 đồng/chứng khoán/tháng |
| Trái phiếu | 0,20 đồng/trái phiếu/tháng |
Lưu ý quan trọng: Đây là mức phí tối đa theo quy định nhà nước. Một số công ty chứng khoán có thể áp dụng mức phí thấp hơn hoặc có chương trình hỗ trợ phí lưu ký cho khách hàng theo chính sách riêng. Nhà đầu tư nên kiểm tra biểu phí cụ thể tại công ty chứng khoán đang sử dụng.
Cách tính phí lưu ký chứng khoán
Công thức tính phí lưu ký đơn giản như sau:
Phí lưu ký = Số lượng chứng khoán đang nắm giữ × Mức phí theo loại
Ví dụ 1 — Cổ phiếu
Nhà đầu tư đang nắm giữ 2.000 cổ phiếu VNM trong suốt tháng 5/2025.
Phí lưu ký = 2.000 × 0,27 = 540 đồng/tháng
Ví dụ 2 — Trái phiếu
Nhà đầu tư đang nắm giữ 500 trái phiếu doanh nghiệp trong tháng 5/2025.
Phí lưu ký = 500 × 0,20 = 100 đồng/tháng
Ví dụ 3 — Danh mục hỗn hợp
Nhà đầu tư đang nắm giữ 1.000 cổ phiếu HPG và 300 chứng chỉ quỹ VFMVF1 trong cùng tháng.
- Phí lưu ký HPG = 1.000 × 0,27 = 270 đồng
- Phí lưu ký VFMVF1 = 300 × 0,27 = 81 đồng
- Tổng phí lưu ký = 351 đồng/tháng
Phí lưu ký được tính từ ngày nào và thu khi nào?
Đây là điểm nhiều nhà đầu tư hay nhầm lẫn nhất.
Ngày bắt đầu tính phí
Phí lưu ký không tính từ ngày đặt lệnh mua. Phí chỉ bắt đầu tính từ ngày nhà đầu tư thực sự sở hữu chứng khoán — tức là ngày T+1.5 theo chu kỳ thanh toán hiện hành.
Ví dụ: Nhà đầu tư mua cổ phiếu vào ngày 15/5. Đến ngày 17/5 mới thực sự sở hữu. Phí lưu ký bắt đầu tính từ ngày 17/5.
Ngày kết thúc tính phí
Khi nhà đầu tư bán cổ phiếu vào ngày 20/5, quyền sở hữu chỉ thực sự chuyển đi vào ngày 22/5. Vì vậy, phí lưu ký vẫn được tính cho nhà đầu tư đến hết ngày 21/5.
Ngày thu phí trong tháng
Các công ty chứng khoán thường tính và trừ phí lưu ký vào ngày giao dịch cuối cùng của tháng. Tuy nhiên, ngày thu cụ thể có thể khác nhau tùy theo quy định của từng công ty chứng khoán. Nhà đầu tư nên kiểm tra thông báo từ công ty chứng khoán của mình.
Ngày lễ và ngày nghỉ vẫn được tính phí lưu ký vì chứng khoán vẫn được bảo quản trong những ngày đó.
Phí lưu ký có bắt buộc phải nộp không?
Có. Phí lưu ký chứng khoán là khoản phí bắt buộc theo quy định của nhà nước. Bất kỳ nhà đầu tư nào đang nắm giữ chứng khoán đều phải chịu khoản phí này.
Tuy nhiên, khoản phí này rất nhỏ so với giá trị danh mục. Một danh mục 100 triệu đồng với 10.000 cổ phiếu chỉ chịu phí lưu ký khoảng 2.700 đồng/tháng — tương đương 0,0027% giá trị danh mục mỗi tháng.
Nhà đầu tư không cần thực hiện thủ tục gì để nộp phí. Công ty chứng khoán tự động trừ phí từ tài khoản tiền vào cuối tháng.
Phí lưu ký cho chứng khoán phái sinh và chứng quyền
Chứng khoán phái sinh
Chứng khoán phái sinh (hợp đồng tương lai chỉ số VN30, hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ) có cơ chế khác hoàn toàn so với cổ phiếu cơ sở. Nhà đầu tư phái sinh không sở hữu tài sản thực mà chỉ nắm giữ hợp đồng. Vì vậy, không phát sinh phí lưu ký chứng khoán theo cách tính thông thường cho phái sinh. Thay vào đó, nhà đầu tư phái sinh chịu phí giao dịch và các loại phí khác theo quy định của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) và VSDC.
Chứng quyền có bảo đảm
Chứng quyền có bảo đảm là loại chứng khoán niêm yết trên sàn như cổ phiếu thông thường. Do đó, chứng quyền có bảo đảm chịu phí lưu ký theo mức 0,27 đồng/chứng quyền/tháng — cùng mức với cổ phiếu và chứng chỉ quỹ.
Câu hỏi thường gặp về phí lưu ký chứng khoán
Phí lưu ký có phải là phí giao dịch không?
Không. Đây là hai khoản phí hoàn toàn khác nhau. Phí giao dịch được tính mỗi lần nhà đầu tư mua hoặc bán chứng khoán, tính theo tỷ lệ phần trăm giá trị giao dịch. Phí lưu ký được tính hàng tháng dựa trên số lượng chứng khoán đang nắm giữ, không phụ thuộc vào việc có giao dịch hay không.
Nếu bán hết cổ phiếu trước cuối tháng, có phải đóng phí lưu ký không?
Có, nhưng chỉ tính cho số ngày thực sự nắm giữ trong tháng đó. Phí lưu ký được tính theo ngày, không phải nguyên tháng.
Nếu tài khoản không có tiền khi đến hạn thu phí, điều gì xảy ra?
Khoản phí sẽ được ghi nhận là nợ. Công ty chứng khoán sẽ tự động trừ phí ngay khi tài khoản có số dư. Vì phí lưu ký rất nhỏ, trường hợp này rất hiếm xảy ra trong thực tế.
Phí lưu ký có thể được miễn không?
Phí lưu ký do nhà nước quy định và nhà đầu tư không được miễn theo pháp luật hiện hành. Tuy nhiên, một số công ty chứng khoán có chương trình hỗ trợ phí — thực chất là công ty chứng khoán tự bù phần phí này cho nhà đầu tư, không phải miễn theo quy định của VSDC.
VSDC và VSD có phải là một tổ chức không?
Đúng vậy. Đây là cùng một tổ chức nhưng khác tên theo từng giai đoạn. Tên cũ là Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD). Từ năm 2023, tổ chức này chuyển đổi và đổi tên thành Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC). Khi đọc các tài liệu cũ hơn, nhà đầu tư có thể gặp tên VSD — đây vẫn là cùng một tổ chức.
Kết luận
Phí lưu ký chứng khoán là khoản phí bắt buộc, được thu tự động hàng tháng và có giá trị rất nhỏ so với danh mục đầu tư. Nhà đầu tư không cần thực hiện bất kỳ thao tác nào — công ty chứng khoán xử lý toàn bộ.
Những điểm cần ghi nhớ:
- Mức phí 0,27 đồng/cổ phiếu-chứng chỉ quỹ-chứng quyền/tháng và 0,20 đồng/trái phiếu/tháng theo Thông tư 127/2018/TT-BTC.
- Phí tính từ ngày T+1.5 — ngày thực sự sở hữu chứng khoán, không phải ngày đặt lệnh.
- Phí tự động trừ vào cuối tháng qua tài khoản tại công ty chứng khoán.
- Chứng khoán phái sinh không chịu phí lưu ký theo cách tính thông thường; chứng quyền có bảo đảm chịu phí như cổ phiếu.
Bài viết được biên soạn dựa trên Thông tư 127/2018/TT-BTC của Bộ Tài chính và Luật Chứng khoán 2019. Thông tin mang tính chất cung cấp kiến thức phổ thông, không phải tư vấn đầu tư.
TƯ VẤN ĐẦU TƯ – 0 ĐỒNG PHÍ PHÁT SINH
Đã hiểu lý thuyết — muốn áp dụng vào danh mục thực?
Đội ngũ chuyên viên của Thư Viện Chứng Khoán có thể Phân tích xu hướng và Cố vấn chiến lược phân bổ danh mục cổ phiếu bạn đang nắm. Hoàn toàn miễn phí, không ràng buộc.
- Phân tích cơ bản & Phân tích kỹ thuật
- Phản hồi nhanh chóng
- Không phí ẩn
